Connect with us

Hodowca i Jeździec

Żelazo i man­gan

Porady Żywieniowe

Żelazo i man­gan

Zgodnie z wcze­śniej­szy­mi zapo­wie­dzia­mi dzi­siaj o roli i wza­jem­nej rela­cji kolej­nej pary pier­wiast­ków anta­go­ni­stycz­nych – żela­za i man­ga­nu, choć nie­czę­sto się zda­rza, aby na sku­tek błę­dów żywie­nio­wych docho­dzi­ło do na tyle wyso­kiej nad­wyż­ki lub defi­cy­tu jed­ne­go z tych mikro­ele­men­tów, by pro­wa­dzi­ła ona do zabu­rzeń we wchła­nia­niu i wyko­rzy­sta­niu przez orga­nizm dru­gie­go z nich. Zarówno żela­zo jak i man­gan są bowiem obec­ne w sto­sun­ko­wo dobrej kon­cen­tra­cji w sia­nie oraz zie­lon­ce i przy dobrej jako­ści pasz obję­to­ścio­wych nie­do­bo­ry tych pier­wiast­ków nie powin­ny mieć miej­sca.

Żelazo jest waż­nym mikro­ele­men­tem dla orga­ni­zmu konia, zwłasz­cza wyczy­no­we­go, gdyż sta­no­wi mię­dzy inny­mi skład­nik mio­glo­bi­ny mię­śnio­wej oraz enzy­mów utle­nia­ją­cych i redu­ku­ją­cych. Wpływa więc pośred­nio na lep­szą wydol­ność orga­ni­zmu. Oczywiście jest rów­nież skład­ni­kiem hemo­glo­bi­ny, w związ­ku z czym bie­rze czyn­ny udział w trans­por­cie tle­nu. Wspiera tak­że mecha­ni­zmy odpor­no­ści humo­ral­nej i komór­ko­wej, wzmac­nia­jąc układ immu­no­lo­gicz­ny.

Chcąc wła­ści­wie zabez­pie­czyć w żela­zo orga­nizm konia, zwłasz­cza spor­to­we­go, apli­ku­je­my mu czę­sto suple­men­ty zawie­ra­ją­ce ten pier­wia­stek w wyż­szej daw­ce. Zwracajmy jed­nak zawsze uwa­gę na to, by jego kon­cen­tra­cja nie wykra­cza­ła zna­czą­co poza przy­ję­te nor­my i aby w wyni­ku nad­mier­nej poda­ży tego pier­wiast­ka nie dopro­wa­dzić do gor­sze­go wyko­rzy­sta­nia przez orga­nizm man­ga­nu. Ponadto pamię­taj­my, iż nad­miar żela­za nega­tyw­nie wpły­wa na wyko­rzy­sta­nie nie tyl­ko same­go man­ga­nu - na sku­tek nad­wyż­ki żela­za w daw­kach pokar­mo­wych obni­żo­ne może zostać tak­że wchła­nia­nie fos­fo­ru i cyn­ku.

Zwracając uwa­gę na poziom żela­za w daw­ce, nie zapo­mi­naj­my jed­nak o tym, że nie­bez­piecz­ny dla zdro­wia zwie­rzę­cia jest przede wszyst­kim jego nie­do­bór, gdyż powo­du­je obni­że­nie licz­by czer­wo­nych krwi­nek, co w kon­se­kwen­cji pro­wa­dzi do ane­mii, osła­bie­nia, a tak­że zwięk­sze­nia podat­no­ści na infek­cje. Szczególnie podat­ne na nie­do­bór tego pier­wiast­ka są źre­ba­ki, gdyż mle­ko kla­czy zawie­ra nie­wiel­ką jego ilość. Dlatego w przy­pad­ku źre­biąt tak waż­ny jest zarów­no dostęp do pastwi­ska jak i dodat­ko­wa suple­men­ta­cja pre­pa­ra­tem mine­ral­nym zawie­ra­ją­cym odpo­wied­nią kon­cen­tra­cję mikro­ele­men­tów, w tym żela­za.

Pasze natu­ral­ne zawie­ra­ją zazwy­czaj więk­szą ilość żela­za niż wyma­ga tego zapo­trze­bo­wa­nie doro­słe­go konia. Dodatkowo żela­zo czę­sto obec­ne jest w nad­mia­rze w wodzie pit­nej. Dlatego, zwłasz­cza w przy­pad­ku koni rekre­acyj­nych, mło­dzie­ży czy kla­czy jało­wych, któ­re nie mają spe­cjal­nie wygó­ro­wa­ne­go zapo­trze­bo­wa­nia na ten pier­wia­stek, do kwe­stii dodat­ko­wej suple­men­ta­cji nale­ży pod­cho­dzić ostroż­nie. U koni z wymie­nio­nych grup doda­tek tego pier­wiast­ka jest wska­za­ny jedy­nie w sytu­acji potwier­dzo­ne­go w bada­niach defi­cy­tu żela­za w orga­ni­zmie. Natomiast w przy­pad­ku kla­czy wyso­ko źreb­nych, źre­biąt oraz koni w wyso­kim wyczy­nie pro­fi­lak­tycz­nie wywa­żo­na suple­men­ta­cja dobrym pre­pa­ra­tem mine­ral­no-wita­mi­no­wym, zawie­ra­ją­cym w skła­dzie mię­dzy inny­mi żela­zo, jest wska­za­na.

Pamiętajmy tak­że o tym, że nega­tyw­ne aspek­ty nie­do­bo­rów żela­za w orga­ni­zmie mają swój prze­bieg cza­so­wy. Jedną bowiem z istot­nych cech meta­bo­li­zmu żela­za, któ­ry zapew­nia w pewien spo­sób bez­pie­czeń­stwo na wypa­dek nie­do­krwi­sto­ści czy ane­mii, jest zdol­ność orga­ni­zmu do racjo­nal­ne­go wyko­rzy­sty­wa­nia tego pier­wiast­ka. Ponad 60% żela­za w orga­ni­zmie zawar­te jest w czer­wo­nych krwin­kach krwi, w posta­ci hemo­glo­bi­ny. Czerwone krwin­ki powsta­ją w pro­ce­sie zwa­nym ery­tro­po­ezą i pozo­sta­ją w krą­że­niu przez oko­ło 150 dni, sta­no­wiąc istot­ny rezer­wu­ar zaso­bów tego pier­wiast­ka dla orga­ni­zmu konia. Kiedy osta­tecz­nie umie­ra­ją, żela­zo zawar­te w czą­stecz­ce hemo­wej jest pod­da­wa­ne spe­cy­ficz­ne­mu recy­klin­go­wi i jest wyko­rzy­sty­wa­ne do syn­te­zy nowych czą­ste­czek hemo­wych i czer­wo­nych krwi­nek. W związ­ku z tym rzad­ko docho­dzi do utra­ty żela­za z orga­ni­zmu. Wyjątkami od tej regu­ły (oprócz wcze­śniej wspo­mnia­nych sysa­ków) są konie z paso­ży­ta­mi, z krwa­wią­cym owrzo­dze­niem żołąd­ka czy konie cier­pią­ce na krwo­to­ki płuc­ne wywo­ła­ne wysił­kiem fizycz­nym - czy­li konie ze scho­rze­nia­mi zwią­za­ny­mi z fizycz­ną utra­tą krwi z krwio­obie­gu (Kentucky Equine Research: „Iron: An Important Trace Mineral in Equine Diets”, 2013). W tym miej­scu wska­zać nale­ży, że owrzo­dze­nie żołąd­ka lub co naj­mniej pew­na ero­zja bło­ny ślu­zo­wej żołąd­ka to dome­na przede wszyst­kim koni wyści­go­wych (70-80% popu­la­cji) oraz na fakt, że w przy­pad­ku cięż­kie­go tre­nin­gu koń tra­ci co naj­mniej kil­ka­na­ście litrów potu. W związ­ku tymi stra­ta­mi oraz moż­li­wo­ścią więk­szej syn­te­zy hemo­glo­bi­ny i mio­glo­bi­ny u konia spor­to­we­go, moż­na ostroż­nie zało­żyć, że koń wyczy­no­wy ma więk­sze wyma­ga­nia na żela­zo niż pozo­sta­łe konie. Dowodów na wprost takiej tezy do dnia dzi­siej­sze­go jed­nak nie zna­le­zio­no.

Wspomniany wcze­śniej man­gan, któ­ry sta­no­wi wraz z żela­zem parę pier­wiast­ków anta­go­ni­stycz­nych i przy jego zna­czą­cej nad­wyż­ce w daw­kach pokar­mo­wych zosta­je zaha­mo­wa­na absorp­cja żela­za, nale­ży do mikro­ele­men­tów o sze­ro­kim spek­trum dzia­ła­nia. Aktywuje enzy­my bio­rą­ce udział w prze­mia­nie tłusz­czy i węglo­wo­da­nów, bie­rze udział w syn­te­zie bia­łek oraz kwa­sów nukle­ino­wych, wpły­wa na pra­wi­dło­wą masę cia­ła, układ kost­ny oraz płod­ność, odgry­wa­jąc istot­ną rolę w funk­cjo­no­wa­niu zarów­no jaj­ni­ków jak i jąder. Z tej per­spek­ty­wy jest istot­nym skład­ni­kiem pre­pa­ra­tów dedy­ko­wa­nych koniom hodow­la­nym – zarów­no ogie­rom jak i przy­szłym mat­kom. Jest rów­nież mikro­ele­men­tem istot­nym dla pro­ce­sów wytwa­rza­nia glu­ko­zy przez wątro­bę i uwal­nia­nia insu­li­ny przez trzust­kę.

Mangan jest pier­wiast­kiem wystę­pu­ją­cym w wyso­kiej kon­cen­tra­cji w paszach obję­to­ścio­wych, zwłasz­cza zie­lon­ce, dla­te­go nie obser­wu­je się czę­sto jego defi­cy­tów, zwłasz­cza u koni hodow­la­nych, dla któ­rych zie­lon­ka pastwi­sko­wa i sia­no sta­no­wią pokarm pod­sta­wo­wy. O ewen­tu­al­nej wyż­szej poda­ży man­ga­nu powin­ni­śmy pomy­śleć w przy­pad­ku mło­dych, rosną­cych koni oraz kla­czy wyso­ko źreb­nych. Zabezpieczenie ich w ten mikro­ele­ment jest nie­zwy­kle istot­ne, gdyż jego poten­cjal­ny nie­do­bór (i zwią­zek z powsta­wa­niem siar­cza­nu chon­dro­ity­ny) może nega­tyw­nie wpły­nąć na pra­wi­dło­wy roz­wój ukła­du kost­ne­go źre­biąt, mię­dzy inny­mi może powo­do­wać znie­kształ­ce­nie kości dłu­gich.

Podobnie jak w przy­pad­ku wie­lu skład­ni­ków mine­ral­nych, tak­że w przy­pad­ku żela­za i man­ga­nu klu­czo­wa jest rów­no­wa­ga. Dieta konia wyma­ga poda­ży sto­sun­ko­wo nie­wiel­kiej ilo­ści mikro­ele­men­tów i ich zbyt duże daw­ki mogą prze­szka­dzać w ich absorp­cji przez orga­nizm oraz we wchła­nia­niu innych waż­nych mine­ra­łów. Aby wła­ści­wie dopa­so­wać suple­men­ta­cję dla naszych koni war­to od cza­su do cza­su wyko­nać bada­nia kon­tro­l­ne (krwi lub wło­sa) i spraw­dzić, czy dodat­ko­wa suple­men­ta­cja pier­wiast­ka­mi mine­ral­ny­mi jest wska­za­na, czy też być może (i oby tak było z uwa­gi na dobre źró­dło naszych pasz pod­sta­wo­wych) orga­nizm nasze­go konia jest pra­wi­dło­wo zaopa­trzo­ny w pod­sta­wo­we makro- i mikro­ele­men­ty.

POPRZEDNIE PORADY ZNAJDZIESZ TU!

Equine NutriPlan

Więcej w Porady Żywieniowe

  • Porady Żywieniowe

    Prawidłowe żywie­nie konia czy­li pochwa­ła cią­głej nauki

    By

    Jako hodow­cy, obser­wu­ją­cy nasze konie od dnia ich naro­dzin, czę­sto oce­nia­my ich stan odży­wie­nia na pod­sta­wie kon­dy­cji, ogól­ne­go...

  • Porady Żywieniowe

    Miedź i cynk

    By

    Miedź jest jed­nym z waż­niej­szych pier­wiast­ków w die­cie koni. Jest nie­zbęd­na do pra­wi­dło­we­go roz­wo­ju ukła­du szkie­le­to­we­go, mobi­li­za­cji zapa­sów żela­za,...

  • Porady Żywieniowe

    Wapń i fos­for

    By

    Znaczenie skład­ni­ków mine­ral­nych i wita­min dla pra­wi­dło­we­go funk­cjo­no­wa­nia orga­ni­zmu jest bar­dzo duże. Stanowią ele­ment budul­co­wy szkie­le­tu, peł­nią...

Na górę